Eerst begrijpen wat je eigenlijk uitbesteedt

In veel organisaties is de facilitaire dienstverlening door de jaren heen gegroeid. Er zijn contracten afgesloten, leveranciers bijgekomen, taken verdeeld en werkwijzen ontstaan. Die inrichting kan lange tijd prima functioneren, totdat de organisatie groeit, verandert of merkt dat de aansturing steeds meer tijd vraagt.

Voordat je besluit wat je wilt uitbesteden, moet je daarom eerst weten wat er nu staat. Welke diensten worden geleverd? Welke leveranciers zijn betrokken? Wat kosten ze en hoe presteren ze? Welke contracten lopen wanneer af? Waar liggen verantwoordelijkheden? En waar ontstaan regelmatig problemen of afhankelijkheden?

Kijk daarbij verder dan de contractadministratie. Een leverancier kan op papier goed presteren, terwijl gebruikers regelmatig klachten hebben. Of verschillende leveranciers kunnen hun eigen afspraken nakomen, terwijl op de grensvlakken tussen hun werkzaamheden juist problemen ontstaan. Een goede nulmeting brengt daarom niet alleen diensten en kosten, maar ook prestaties, risico’s, verantwoordelijkheden en samenhang in beeld.

Bepaal vervolgens waarom je wilt uitbesteden

Uitbesteden is geen doel op zichzelf. Toch begint een sourcingtraject soms wel zo: we willen onze facilitaire dienstverlening uitbesteden. De interessantere vraag is: waarom? Misschien kost de dagelijkse leveranciersaansturing te veel interne capaciteit. Misschien ontbreekt inzicht in prestaties en kosten. Misschien wil de organisatie professioneler sturen op continuïteit, duurzaamheid of kwaliteit. Of de organisatie verandert zo snel dat de bestaande facilitaire inrichting onvoldoende kan meebewegen.

Dat verschil is belangrijk, omdat iedere doelstelling tot andere keuzes kan leiden. Een organisatie die vooral behoefte heeft aan specialistische capaciteit vraagt om een andere inrichting dan een organisatie die grip mist op twintig verschillende leveranciers. En wie flexibiliteit zoekt, moet andere eisen stellen aan contracten en samenwerking dan een organisatie waarvoor maximale continuïteit de eerste prioriteit is. Formuleer daarom vooraf wat aantoonbaar beter moet zijn na de uitbesteding. Dat geeft later ook een veel betere basis om te beoordelen of de gekozen aanpak daadwerkelijk werkt.

Uitbesteden betekent niet dat je alle regie weggeeft

Een van de belangrijkste vragen is vervolgens welke rol de eigen organisatie na de uitbesteding wil houden. Dat wordt regelmatig onderschat. Wanneer operationele werkzaamheden en aansturing naar externe partijen verschuiven, verandert de interne facilitaire rol. Er hoeft misschien minder tijd te worden besteed aan dagelijkse coördinatie, maar er blijven belangrijke verantwoordelijkheden bestaan. Denk aan het bepalen van beleid, het stellen van prioriteiten en het bewaken van de aansluiting tussen facility management en de organisatiedoelstellingen.

De vraag is dus niet alleen: wat besteden we uit? Minstens zo belangrijk is: wat willen en moeten we zelf blijven doen? Maak daarom vooraf duidelijk wie na de uitbesteding beslissingen neemt, wie prestaties beoordeelt en welke kennis je intern wilt behouden. Zo voorkom je dat verantwoordelijkheden na de overgang onduidelijk worden of dat de organisatie afhankelijk wordt van kennis die volledig buiten de deur is geplaatst.

Kies daarna pas het passende model

Als duidelijk is wat je wilt bereiken en welke regie je zelf wilt houden, kun je bepalen hoe je de dienstverlening wilt organiseren. Bij single-service outsourcing contracteer en stuur je afzonderlijke leveranciers aan voor bijvoorbeeld schoonmaak, catering, beveiliging en techniek. Dat geeft veel directe invloed, maar vraagt ook relatief veel interne coördinatie. Bij multi-service outsourcing worden verschillende diensten gebundeld. Daardoor neemt het aantal partijen dat moet worden aangestuurd af.

Wil je dienstverlening verder integraal organiseren, dan kom je bij Integrated Facility Management (IFM). Ook daarbinnen bestaat een belangrijke keuze. Een IFM-partner kan veel facilitaire diensten zelf uitvoeren (self-delivery) of vanuit een onafhankelijke regierol gespecialiseerde leveranciers uit de markt inzetten. Daarnaast bestaat het Managing Agent-model. Daarbij houdt de opdrachtgever zelf de contractuele relatie met de uitvoerende leveranciers, terwijl een gespecialiseerde partij de dagelijkse regie en samenhang organiseert. Er bestaat dus niet één beste uitbestedingsmodel. De juiste inrichting hangt af van onder meer de omvang en complexiteit van de organisatie, de gewenste invloed op leveranciers, de interne kennis en capaciteit en de mate waarin je regie wilt overdragen.

Besteed vooral aandacht aan wat er tussen leveranciers gebeurt

Een veelgemaakte fout is dat bij uitbesteden veel aandacht gaat naar afzonderlijke contracten en KPI’s, terwijl de samenwerking tussen leveranciers minder expliciet wordt georganiseerd. Juist daar kunnen problemen ontstaan. Wie is bijvoorbeeld verantwoordelijk wanneer technisch onderhoud gevolgen heeft voor schoonmaak of beveiliging? Wie neemt de leiding tijdens een verstoring? Wie bewaakt een gebruikersvraag die meerdere diensten raakt? Als iedere leverancier alleen naar zijn eigen contract kijkt, kan iedereen formeel aan zijn afspraken voldoen terwijl de dienstverlening als geheel tekortschiet.

Goede uitbesteding vraagt daarom om ketenmanagement. Leg niet alleen vast wat iedere leverancier afzonderlijk moet doen, maar ook hoe partijen samenwerken, informatie delen en gezamenlijk problemen oplossen. Dat maakt het verschil tussen een verzameling uitbestede diensten en een facilitaire keten die als één geheel functioneert.De toekomst van FM is onafhankelijk Steeds meer organisaties, van zorginstellingen tot corporate omgevingen, maken dezelfde beweging. Ze stappen af van modellen die te veel macht bij één leverancier leggen en zoeken partners die de keten objectief kunnen sturen.

Niet omdat IFM niet werkt, maar omdat IFM pas werkt als de regie onafhankelijk is. Het is eerlijker. Het is transparanter. En het levert aantoonbaar betere resultaten op. Onafhankelijke regie maakt het mogelijk om betere keuzes te maken, kosten realistischer te beheersen, prestaties eerlijk te meten, leveranciers als één team te laten functioneren en duurzaamheid en continuïteit niet als bijzaak, maar als kern te behandelen
 Het is het enige model waarin de belangen van de opdrachtgever écht centraal staan.

Bepaal vooraf waarop je wilt kunnen sturen

Na de uitbesteding wil je weten of de dienstverlening doet wat ervan wordt verwacht. Daarvoor heb je stuurinformatie nodig. De verleiding is groot om daarvoor uitgebreide KPI-sets en dashboards op te bouwen. Meer data betekent echter niet automatisch meer grip.

Begin liever bij de beslissingen die je wilt kunnen nemen. Welke informatie heb je nodig om te beoordelen of kwaliteit op niveau blijft? Waar zitten continuïteitsrisico’s? Hoe ontwikkelen kosten zich? Welke klachten keren terug? Worden afspraken daadwerkelijk nagekomen? En waar ontstaan mogelijkheden voor verbetering?

Goede stuurinformatie maakt afwijkingen en patronen zichtbaar. Vervolgens moet er een vast ritme zijn waarin opdrachtgever, regieorganisatie en leveranciers die informatie bespreken, besluiten nemen en acties opvolgen. Een dashboard waarop niemand handelt, is geen sturingsinstrument.

Zie de overgang niet als eindpunt

Na maanden voorbereiding, aanbesteding en implementatie is het verleidelijk om de start van een nieuw contract als eindpunt te beschouwen. Eigenlijk begint het dan pas. Geen enkele dienstverlening blijft jarenlang precies aansluiten op wat een organisatie nodig heeft. Gebouwen veranderen, bezetting verschuift, leveranciers ontwikkelen zich, nieuwe technologie komt beschikbaar en organisatiedoelstellingen veranderen.

Daarom moet verbeteren vanaf het begin onderdeel zijn van de samenwerking. Dat betekent niet dat je direct na de implementatie allerlei innovaties moet introduceren. Een nieuwe uitbesteding heeft juist eerst behoefte aan stabiliteit. Een bruikbare volgorde is daarom: basis op orde, verbeteren, vernieuwen.

Zorg eerst dat processen betrouwbaar functioneren, verantwoordelijkheden duidelijk zijn en prestaties inzichtelijk worden. Gebruik vervolgens ervaringen, data en feedback om structureel te verbeteren. Pas daarna ontstaat een goede basis om gericht te vernieuwen. Zo voorkom je dat innovatie wordt ingezet om problemen te maskeren die eigenlijk in de basis van de dienstverlening moeten worden opgelost.

Een succesvolle uitbesteding begint vóór de aanbesteding

De kwaliteit van een uitbesteding wordt voor een belangrijk deel bepaald voordat het contract wordt getekend. Een organisatie die haar huidige situatie goed kent, duidelijke doelstellingen formuleert en bewust bepaalt welke regie zij zelf wil behouden, kan veel gerichter kiezen welk sourcingmodel daarbij past. Vervolgens moeten niet alleen contracten, maar vooral ook verantwoordelijkheden, samenwerking en stuurinformatie goed worden georganiseerd.

Daarmee verandert ook de vraag waarmee een uitbesteding begint. Niet: welke leverancier kan onze facilitaire dienstverlening overnemen? Maar: hoe willen we onze facilitaire dienstverlening organiseren, welke regie is daarvoor nodig en welke partijen passen vervolgens het beste bij die opgave?

Wie die volgorde aanhoudt, maakt van uitbesteden geen doel op zichzelf, maar een bewuste keuze om meer samenhang, grip en ruimte voor ontwikkeling in de facilitaire organisatie te creëren.

Lisa Hagoort

Lisa Hagoort is Marketing Business Partner van HEYDAY en verantwoordelijk voor de volledige marketing-, branding- en PR-strategie. Ze gelooft in de kracht van verhalen die raken, verbinden en iets in beweging zetten. Met oog voor detail en gevoel voor timing zet ze anderen graag in het zonnetje – of dat nu collega’s, klanten of vakgenoten zijn. Altijd met als doel om de impact van facility management zichtbaar en voelbaar te maken.

Facilitaire modellen in Nederland

Benieuwd naar de alle vormen van uitbesteden? Ontdek alle facilitaire modellen en hun kenmerken in dit whitepaper.

Klaar om de volgende stap te zetten?

Overweeg je facility management uit te besteden? Ontdek welke vorm van regie past bij jouw organisatie en ambities.

Contact